Την Κυριακή 2 Σεπτεμβρίου στα Τσουρουνιανά Κισάμου,τελέστηκε μνημόσυνο επτά κατοίκων του χωριού που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στις 29Αυγούστου 1944 .Στη μνήμη τους έχει στηθεί ένα λιτό μαρμάρινο μνημείο στην πλατεία του γραφικού χωριού. Ως απόγονος ενός εκ των θυμάτων, ανατρέχοντας σε ιστορικές πηγές αλλά και σε διηγήσεις-μαρτυρίες συγγενών των θυμάτων, τολμώ να επιχειρήσω μια σύντομη αναδρομή στο ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων που κατέληξαν στις 28-8-1944 στην εκτέλεση των συγχωριανών μας.

Από την άνοιξη του 1941 και ως το 1944 οι ναζιστικές θηριωδίες διαδέχονται ακατάπαυστα η μια την άλλη· Κάντανος, Αλικιανός, Κοντομαρί, Κομμένο Άρτας, Καλάβρυτα, Δίστομο, Καισαριανή, Χαϊδάρι, Ρέθυμνο, Βιάννος ,Κακόπετρος, Μαλάθυρος. Η περίοδος της γερμανικής κατοχής γεμίζει πόνο και πένθος όλη την Κρήτη, όλη την Ελλάδα. Δεν καταβάλλει όμως το αγωνιστικό φρόνημα των κρητικών που αντιστέκονται με κάθε τρόπο, με κάθε μέσο, επιφέροντας καίρια πλήγματα στο έμψυχο τμήμα και προκαλώντας φθορές στον υλικό εξοπλισμό των κατακτητών. Όλος ο κόσμος γνωρίζει ότι η μάχη της Κρήτης ανέτρεψε τα σχέδια του Χίτλερ για κατάληψη της Σοβιετικής Ένωσης. Αλλά και κατόπιν, στη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής η αντίσταση του κρητικού λαού κλόνισε ισχυρά τη δύναμη των κατοχικών στρατευμάτων. Η αντίσταση οδηγεί πολλούς άνδρες στα βουνά, ενώ τα γυναικόπαιδα παραμένουν στα χωριά και είναι η πιο ευάλωτη ομάδα στις αιφνιδιαστικές επιθέσεις.

Τα αντίποινα συνιστούσαν για την ηγεσία του Γ' Ράιχ αναπόσπαστο τμήμα μιας στρατιωτικής τακτικής, δομημένης πάνω στις αρχές του εθνικοσοσιαλισμού ο οποίος θεωρούσε τους αμάχους ως εχθρούς και ως συνεχή απειλή για τα στρατιωτικά τμήματα. Μάλιστα οι αποφάσεις για επιβολή αντιποίνων ελήφθησαν από την ίδια την ανώτατη ηγεσία και κοινοποιήθηκαν με διαταγές προς τους κατά τόπους στρατιωτικούς διοικητές. Έτσι, πρώτη φορά στην μέχρι τότε ιστορία των πολεμικών συρράξεων η προσφυγή σε αντίποινα αποτελούσε το πρωταρχικό και βασικό μέσο που είχαν στη διάθεσή τους οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις ως επακόλουθη αντίδραση στην παρενοχλητική δράση των αμάχων και των ανταρτών. Ανάμεσα στα αναρίθμητα περιστατικά μαζικών αντιποίνων και ειδεχθών πράξεων σε βάρος αμάχων της περιόδου 1943- 1944 ξεχωρίζει κανείς τις περιπτώσεις της Μαλαθύρου και των Τσουρουνιανών.

Στις 13 Αυγούστου 1944 μια γερμανική μηχανοκίνητη φάλαγγα, καθώς διέσχιζε το τοπολιανό φαράγγι κοντά στη σήραγγα δέχθηκε προσχεδιασμένη από τους ντόπιους κατοίκους επίθεση. Στη μάχη που έλαβαν μέρος κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής, οι Γερμανοί είχαν απώλειες και φθορές. Στις 28-8-1944 έγινε και η εκτέλεση των κατοίκων της Μαλαθύρου και το ίδιο βράδυ ήρθε στα Τσουρουνιανά η είδηση των τραγικών γεγονότων. Αμέσως οι άνδρες του χωριού κατέφυγαν σε κοντινό βουνό όπου διανυκτέρευαν, ενώ τα γυναικόπαιδα ,οι ηλικιωμένοι και οι ανήμποροι παρέμειναν στο χωριό .Το ξημέρωμα της 29ης Αυγούστου ισχυρές δυνάμεις Γερμανών περικύκλωσαν αθόρυβα το χωριό , αθέατοι από τα γυναικόπαιδα, που ξεκινώντας τη μέρα τους είδαν να τους επιτίθενται αιφνιδιαστικά οπλισμένοι εισβολείς.

Εκτέλεσαν τότε τους ηλικιωμένους Οδυσσέα Μοτάκη, 85 ετών και Νίκο Περράκη 80 ετών. Χτύπησαν θανάσιμα τον 20 Νίκο Γεωργίου Τσουρουνάκη, που εξεπνευσε στην αγκαλιά της αδερφής του Καλλιόπης, καθώς και το 18χρονο παιδί Γεώργιο Κων. Τσουρουνάκη. Κατόπιν λεηλατήθηκαν τα σπίτια, αφαιρέθηκαν τρόφιμα και κάθε είδους αντικείμενα, κάηκαν πορτοπαράθυρα. Τα γυναικόπαιδα μεταφέρθηκαν στην εκκλησία, όπου έμειναν φρουρούμενα· τα λάφυρα και τα εφόδια φορτώθηκαν στα ζώα.

Το επόμενο ξημέρωμα οι άνδρες που κρύβονταν στο βουνό αντιλήφθηκαν την παρουσία των Γερμανών που τους είχαν περικυκλώσει και επιχείρησαν να καταφύγουν στο κοντινό δάσος της Μηλιάς και σε παρακείμενες τοποθεσίες. Κάποιοι δεν το κατόρθωσαν. Ήταν ο Γεώργιος Πολυχρόνη Τσουρουνάκης, πατέρας 6 παιδιών και ο Κων/νος Μπιριτάκης από τον Ταυρωνίτη, που μετά την εκτέλεση του πατέρα του από τους Γερμανούς διέμενε με τη μητέρα και τ' αδέρφια του στο χωριό της μητέρας του, εδώ στα Τσουρουνιανά. Τελευταίο θύμα ήταν ο Εμμανουήλ Γεωργίου Τσουρουνάκης, τραυματίας του Αλβανικού μετώπου που αδυνατούσε να αποχωρήσει έγκαιρα και έτσι τον πρόλαβαν οι σφαίρες.

Όταν οι άντρες, μετά από περιπλάνηση στο Συρικάρι, Βλάτος, Άγιο Θωμά, επέστρεψαν την επομένη στο χωριό, το δράμα είχε ήδη συντελεστεί και τους απέμενε το θλιβερό καθήκον της ταφής των δικών τους.

Πλάι στα ονόματα των επτά εκτελεσθέντων αξίζει να γίνει αναφορά στις γυναίκες και μητέρες του χωριού που βίωσαν τη φρίκη της βίας και την απόγνωση, όμως κατάφεραν να επιβιώσουν και να συνεχίσουν τη δύσκολη πορεία της ζωής. Η Καλλιόπη Γεωργίου Τσουρουνάκη, που κρατούσε προστατευτικά στην αγκαλιά της τον αδερφό της, Νίκο, η Γεωργία Στυλ. Τσουρουνάκη που αναμετρήθηκε με Γερμανό στρατιωτικό για να σώσει το μικρό παιδί της και ήταν τόσο πειστική ώστε ανέδειξε μια πτυχή ανθρωπιάς του αξιωματικού. Η Όλγα Μπιριτάκη, χήρα του Χαρίλαου, ήρθε στο πατρικό για να επιβιώσει με τα μικρά παιδιά της και είδε το γιό της να εκτελείται. Η Καλλιόπη Κων/νου Τσουρουνάκη που εχασε το 18χρονο γιό της. Η Χριστίνη Γεωργ. Τσουρουνάκη που υπομένοντας το πένθος από το χαμό του συζύγου της είχε να αναθρέψει 6 ορφανά. Αλλά και όλες οι γυναίκες που έμειναν συνέχισαν τη ζωή τους δημιουργικά και με αξιοπρέπεια. Οι τελετές μνήμης και τιμής για τα θύματα αυτής της επίθεσης είναι ευκαιρία για περισυλλογή και προβληματισμό. Η ζωή του χωριού σήμερα είναι ειρηνική, πολιτισμένη, δημιουργική όπως πάντα. Όμως ο πόλεμος, η βία και η πείνα υπάρχουν σε άλλες γειτονιές του κόσμου -κοντά ή μακριά μας. Ο κατακτητής σήμερα δεν εμφανίζεται σε μας με μπότες και πολυβόλα, αλλά εισβάλλει αθόρυβα και μεθοδευμένα με ποικίλες μορφές και απειλεί να αλλοτριώσει το φρόνημά μας-συχνά το πετυχαίνει.

Δικό μας χρέος είναι αναλογιζόμενοι τις σελίδες της εθνικής και τοπικής ιστορίας μας να προβάλλουμε αντιστάσεις και να περιφρουρούμε τη φυσική και εσωτερική ελευθερία μας.

Ας ευχηθούμε να είναι αιωνία η μνήμη των νεκρών μέσα σε ένα ειρηνικό και δημιουργικό κόσμο.



Δήμητρα Μιχ. Χαλκιαδάκη, Φιλόλογος
3 Σεπτεμβρίου 2012